Verordening (EU) 2019/880

Op 17 april 2019 werd door het Europese Parlement en de Raad een nieuwe verordening vastgesteld (Verordening (EU) 2019/880). Deze verordening moet bescherming bieden tegen illegale handel, verlies of vernietiging van cultuurgoederen en daarmee bijdragen aan de instandhouding van het culturele erfgoed voor de mensheid.

Het is het eerste instrument in de EU dat de invoer en het binnenbrengen van cultuurgoederen in de EU regelt. De verordening bevat gemeenschappelijke voorschriften voor de regulering van de handel in cultuurgoederen die afkomstig zijn uit landen buiten de EU. Met deze nieuwe verordening is een sluitend systeem voor controle aan de buitengrens op de invoer en uitvoer van cultuurgoederen in de Europese Unie tot stand gekomen. In de Erfgoedwet bestaat reeds een verbod op de invoer van illegaal uitgevoerde cultuurgoederen(hoofdstuk 6, paragraaf 1 (UNESCO-verdrag 1970).

In december 2020 wordt een deel van de nieuwe Verordening (EU) 2019/880 van kracht over het binnenbrengen en de invoer van cultuurgoederen in de EU. Momenteel wordt gewerkt aan een wetsvoorstel voor artikel 3, eerste lid van de Verordening: een verbod op het binnenbrengen van cultuurgoederen vanuit gebieden buiten het douanegebied van de EU. Het verbod gaat gelden voor  voorwerpen die in strijd met de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van het land waar de cultuurgoederen zijn ontdekt of vervaardigd, buiten het grondgebied van dat land zijn gebracht.

De Wet zal uiterlijk op 28 december 2020 in werking treden.

Medio 2025 zullen twee andere artikelen uit de Verordening, namelijk artikel 4 (Invoervergunning) en artikel 5 (Importeursverklaring) van kracht worden. De inwerkingtreding hiervan is onder meer afhankelijk van de introductie van een elektronisch vergunningensysteem. 

De Verordening zal worden opgenomen in de Erfgoedwet.

Verbod

De tekst van het eerste lid in artikel 3 van de Verordening luidt:

“Het binnenbrengen van cultuurgoederen die in strijd met de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van het land waar de cultuurgoederen zijn ontdekt of vervaardigd, buiten het grondgebied van dat land zijn gebracht, wordt verboden.

De douaneautoriteiten en de bevoegde autoriteiten nemen passende maatregelen wanneer een poging wordt ondernomen om de in de eerste alinea bedoelde cultuurgoederen binnen te brengen.”

Het betreft cultuurgoederen die worden genoemd in bijlage A van de Verordening:

Cultuurgoederen bijlage A verordening
a)      zeldzame verzamelingen en exemplaren van fauna, flora, mineralen en anatomie, en voorwerpen van paleontologisch belang;
b) goederen die betrekking hebben op de geschiedenis, met inbegrip van de geschiedenis van wetenschap en technologie en de krijgs- en maatschappijgeschiedenis, alsmede op het leven van nationale leiders, denkers, wetenschapsbeoefenaars en kunstenaars en op gebeurtenissen van nationaal belang;
c) voorwerpen afkomstig van archeologische opgravingen (zowel rechtmatige als illegale) of van archeologische vondsten op het land of in zee;
d) delen van artistieke of historische monumenten of archeologische vindplaatsen die niet in hun geheel bewaard zijn gebleven
e) antieke voorwerpen ouder dan honderd jaar, zoals inscripties, munten en gegraveerde zegels;
f) voorwerpen van etnologisch belang;
g)

voorwerpen van artistiek belang, zoals:

i) afbeeldingen, schilderijen en tekeningen die geheel met de hand zijn vervaardigd, op welke ondergrond en van welke materialen ook (met uitzondering van producten van industriële vormgeving en met de hand versierde fabrieksgoederen);

ii) oorspronkelijke beelden en oorspronkelijk beeldhouwwerk, van welk materiaal ook;

iii) oorspronkelijke gravures, prenten en lithografieën;

iv) oorspronkelijke assemblages en montages van welk materiaal ook;

h) zeldzame manuscripten en wiegendrukken;
i) oude boeken, documenten en publicaties van bijzonder belang (historisch, artistiek, wetenschappelijk, letterkundig enz.), afzonderlijk of in verzamelingen;
j) postzegels, belastingzegels en soortgelijke zegels, afzonderlijk of in verzamelingen;
k) archieven, met inbegrip van geluids-, foto- en filmarchieven;
l) meubelen en meubelstukken van meer dan honderd jaar oud en oude muziekinstrumenten.

Aanvullende regelingen

De nieuwe Verordening voorziet samen met het UNESCO-verdrag 1970 in voorschriften voor de handel met derde landen om cultuurgoederen te beschermen tegen illegale handel, verlies of vernietiging en om daarmee het culturele erfgoed van de mensheid in stand te houden.

Verordening nr. 116/2009  regelt de eenvormige controle op de uitvoer van cultuurgoederen uit de EU. Voor voorwerpen boven een bepaalde waarde en ouderdom die tijdelijk of definitief buiten de EU worden uitgevoerd, is een uitvoervergunning nodig. Dit vergunningenstelsel draagt bij aan de controle op ongeoorloofde uitvoer van wettelijk beschermd cultureel erfgoed uit de EU.