Sanctiemaatregelen

Sanctiemaatregelen zijn instrumenten die in het buitenlandse en veiligheidsbeleid van de Verenigde Naties (VN) en de EU worden ingezet als een reactie op schendingen van het internationale recht of van mensenrechten, vaak als gevolg van een conflictsituatie.

Op het gebied van cultuurgoederen zijn door de Veiligheidsraad van de VN en de EU maatregelen genomen met het doel om het cultureel erfgoed van Irak en Syrië te beschermen. Door conflictsituaties wordt het cultureel erfgoed ernstig bedreigd door onder andere illegale opgravingen, vernietiging en diefstal.

De Resoluties van de VN Veiligheidsraad voor de bescherming van het culturele erfgoed van Irak en Syrië zijn opgenomen in EU Verordeningen :

In de Verordeningen is een verbod opgenomen voor een aantal soorten cultuurgoederen die niet mogen worden ingevoerd, uitgevoerd of waarin mag worden gehandeld. Het gaat om voorwerpen van archeologisch, historisch, cultureel, wetenschappelijk of religieus belang die door Irak en Syrië wettelijk zijn beschermd.  Bekende voorbeelden zijn kleitabletten of vruchtbaarheidsbeeldjes.

In Nederland zijn de EU verordeningen opgenomen in de Sanctieregelingen Irak 2004 II en Syrië 2012. Schendingen van deze regels worden in Nederland aangemerkt als misdrijf of overtreding. De grondslag voor de nationale regelgeving ligt in de Sanctiewet 1977.

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed houdt toezicht op de naleving en werkt daarbij nauw samen met douane, politie, experts en internationale collega’s. Het ministerie van Buitenlandse zaken is verantwoordelijk voor de algehele coördinatie van de sanctieregelingen.

Op de website van de International Council of Museums (ICOM) vindt u specifieke informatie over cultuurgoederen. Daarnaast kunt u op de website van de UNESCO nadere informatie vinden over het erfgoed uit  Syrië en Irak.   

Sanctieregeling Irak 2004 II

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft vanwege de oorlog in Irak restricties aan de handel in Iraaks erfgoed gesteld. Doel hiervan is de veilige terugkeer van cultuurgoederen naar Irak te vergemakkelijken. Op Europees niveau zijn de restricties vastgelegd in Verordening ( EG ) nr. 1210/2003 van 7 juli 2003. Om welke goederen het precies gaat, is vastgelegd in een bijlage. De verordening is in Nederland geïmplementeerd in de Sanctieregeling Irak 2004 II.

Verbod

De Sanctieregeling bevat het volgende verbod:

"Handel in Irakese cultuurgoederen en andere voorwerpen van archeologisch, historisch, cultureel, groot wetenschappelijk en religieus belang, indien deze illegaal uit Irak zijn meegenomen, met name indien de voorwerpen een integrerend onderdeel vormen van de openbare collecties die worden vermeld in de inventarissen van Iraakse musea, archieven of vaste collecties van bibliotheken, of in de inventarissen van Irakese religieuze instellingen, of redelijkerwijs kan worden vermoed dat de goederen Irak hebben verlaten zonder de toestemming van hun rechtmatige eigenaar of in strijd met de Iraakse wet- en regelgeving."

Het handelsverbod geldt niet voor voorwerpen die vóór 6 augustus 1990 uit Irak zijn uitgevoerd.

Sanctieregeling Syrië 2012

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft vanwege de oorlog in Syrië restricties aan de handel in cultureel erfgoed gesteld. Doel hiervan is de veilige terugkeer van cultuurgoederen naar Syrië te vergemakkelijken. Op Europees niveau zijn de restricties vastgelegd in Verordening ( EU) nr. 1332/2013. Om welke goederen het precies gaat, is vastgelegd in een bijlage. De verordening is in Nederland geïmplementeerd in de Sanctieregeling Syrië 2012.

Verbod

De Sanctieregeling bevat het volgende verbod:

“De invoer, uitvoer en overdracht van, en de verlening van tussenhandeldiensten in verband met de invoer, uitvoer of overdracht van Syrische cultuurgoederen en andere goederen van archeologisch, historisch, cultureel, groot wetenschappelijk of religieus belang, met inbegrip van de in bijlage XI opgenomen goederen, zijn verboden, wanneer redelijkerwijs kan worden vermoed dat de goederen uit Syrië zijn weggehaald zonder de toestemming van hun rechtmatige eigenaar of in strijd met de Syrische wetgeving of het internationale recht, met name indien de goederen een integrerend onderdeel vormen van de openbare collecties die worden vermeld in de inventarissen van Syrische musea, archieven, vaste collecties van bibliotheken of de inventarissen van Syrische religieuze instellingen.”

Het handelsverbod geldt niet voor voorwerpen die vóór 15 maart 2011 uit Syrië zijn uitgevoerd.