Informatie voor de eigenaar

Toezicht door de Inspectie
De Inspectie tracht om eens in de vier jaar alle cultuurgoederen en verzamelingen te zien. Hiertoe voert de Inspectie jaarlijks gemiddeld 35 controles uit op de geregistreerde verblijfplaats in Nederland van wettelijk beschermde cultuurgoederen en verzamelingen. Deze controles en de voorlichting die daarbij aan de eigenaren en beheerders wordt gegeven, moeten het risico tegengaan dat beschermde cultuurgoederen voor het Nederlandse erfgoed verloren gaan. Ook attendeert de Inspectie de eigenaren en beheerders op evidente tekortkomingen in de bewaaromstandigheden van de beschermde cultuurgoederen.

Daarnaast beheert de Inspectie alle gegevens van de wettelijk beschermde cultuurgoederen en verzamelingen en houdt de Inspectie de inhoud van het register actueel. Het register is voor iedereen via de website van de RCE toegankelijk. Uit privacyoverwegingen en uit oogpunt van veiligheidszorg is het register geanonimiseerd.

Welke verplichtingen heeft u als eigenaar of beheerder?

Bent u eigenaar of beheerder van een beschermd cultuurgoed dan bent u verplicht om in onderstaande gevallen een aantal handelingen te doen.

Melden van vermissing, schade, diefstal, verplaatsing of verkoop binnen Nederland

Als een beschermd cultuurgoed vermist of gestolen is, moet dit direct bij de Inspectie gemeld worden. De Inspectie raadt aan om ook aangifte van de vermissing of diefstal bij de politie te doen. Hierbij kan de Inspectie assisteren en haar contacten met de politie inschakelen.

Indien een beschermd cultuurgoed binnen Nederland van verblijfplaats verandert, zoals voor een tentoonstelling of restauratie moet dit vooraf bij de Inspectie gemeld worden. Zorg dat degene bij wie het beschermde cultuurgoed tijdelijk verblijft op de hoogte is van de beschermde status van het cultuurgoed dat aan deze persoon wordt toevertrouwd. Ook voor de tijdelijke bezitter gelden zekere verplichtingen samenhangend met de beschermde status van het cultuurgoed, zoals het melden van verplaatsingen en het toelaten van de Inspectie voor controle.

Het is toegestaan een beschermd cultuurgoed binnen Nederland te verkopen, vooropgesteld dat het cultuurgoed binnen Nederland blijft. De voorgenomen verkoop en de naam en het adres van de nieuwe eigenaar moeten worden gemeld aan de Inspectie. Hiermee blijft de Nederlandse staat op de hoogte van de verblijfplaats van het cultuurgoed. De verkoper is bovendien verplicht de koper te informeren over de beschermde status van het cultuurgoed.

Meld een vermissing, schade, diefstal, verplaatsing of verkoop binnen Nederland direct bij de Inspectie via cultuurgoederen@inspectie-oe.nl of via het specifieke contactformulier worden gemeld aan de Inspectie.

Melden tijdelijke uitvoer naar het buitenland

Het is verboden om zonder schriftelijke toestemming vooraf een wettelijk beschermd cultuurgoed tijdelijk naar het buitenland te brengen, bijvoorbeeld voor een tentoonstelling of restauratie. Alleen de minister van OCW kan hiervoor toestemming verlenen. U kunt uw melding én verzoek om toestemming per brief/mail of via het contactformulier richten aan de Inspectie. U hoeft voor de toestemming dus geen afzonderlijk verzoek bij de minister van OCW in te dienen.

Naast schriftelijke toestemming is voor tijdelijke uitvoer buiten de Europese Unie een uitvoervergunning nodig voor cultuurgoederen boven een bepaalde waarde en ouderdom, volgens Verordening (EG) nr. 116/2009. Een aanvraag hiertoe kunt u doen bij de Belastingdienst/Centrale Dienst voor In- en Uitvoer.

Toestemming vragen voor definitieve uitvoer en verkoop naar het buitenland

Voor definitieve uitvoer of verkoop van een beschermd cultuurgoed aan een persoon of instantie in het buitenland is vooraf toestemming nodig van de minister van OCW. Een verzoek om toestemming moet bij de algemeen directeur van de RCE ingediend worden. Zie voor de procedure de RCE-website.

De minister kan bedenkingen aanvoeren tegen de verplaatsing van het cultuurgoed naar het buitenland. Een kennisgeving van dergelijke bedenkingen geldt als een aanbod tot aankoop door de staat.

Welke rechten heeft u als eigenaar?

Bent u eigenaar van een beschermd cultuurgoed dan heeft u recht op een drietal tegemoetkomingen.

Restauratie- en conserveringssubsidie aanvragen

Bij het Mondriaan Fonds kunt u een subsidie aanvragen voor het restaureren of conserveren van een wettelijk beschermd cultuurgoed. De subsidie kan oplopen tot 60% van de variabele kosten.

Betaling van erfbelasting met kunst

U kunt een wettelijk beschermd cultuurgoed aanbieden aan de Staat om zo (een deel van) uw erfbelasting te betalen. Dit heet ‘betaling van erfbelasting in natura’. De erfbelasting die u op deze manier voldoet, bedraagt maximaal 120% van de waarde van het cultuurgoed. Een verzoek voor deze vorm van kwijtschelding dient u in bij de belastingdienst. Informatie over het nalaten of schenken van kunstwerken aan het Rijk vindt u ook op de RCE-website. 

Terugvorderen van cultuurbezit 

Indien het beschermd cultuurgoed gestolen en illegaal uitgevoerd is uit Nederland, kan de Inspectie hulp bieden bij het terugvorderen.  Het is namelijk mogelijk om op  basis van de Erfgoedwet (inclusief UNESCO-verdrag 1970) het cultuurgoed terug te vorderen van een aangesloten verdragsstaat. Deze wereldwijde bescherming is een uitbreiding van de Richtlijn 2014/60/EU over bescherming binnen het grondgebied van de EU. Die zegt dat lidstaten cultuurgoederen kunnen terugvorderen die illegaal naar een ander land zijn gebracht.

Welke tips voor behoud en beheer?

U kunt tips krijgen voor het behoud en beheer van uw beschermde cultuurgoederen via de RCE door een e-mail te sturen naar info@cultureelerfgoed.nl onder vermelding van ‘beschermde cultuurgoederen’. Bewaar en presenteer uw cultuurgoed zo dat de risico’s van verval, schade en verlies kunnen worden beperkt. Hang een schilderij bijvoorbeeld niet in de volle zon of boven een open haard en controleer houten beelden regelmatig op houtworm. Zie voor meer informatie de RCE-website.    

_{Deze pagina is bijgewerkt op 12 augustus 2026.}