Boa’s van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed hebben archeologische vondsten uit een scheepswrak in de Waddenzee in beslag genomen en veiliggesteld nadat deze illegaal waren opgedoken. Alle 103 objecten zijn inmiddels overgedragen aan de rechtmatige eigenaar, de provincie Noord-Holland.
De zaak draait om vondsten uit het zogenoemde ‘Zwavelwrak’, dat in 2021 werd ontdekt door amateurduikers in de Waddenzee binnen de gemeente Hollands Kroon. Nadat in 2023 via een publicatie bekend werd dat archeologische vondsten door twee duikers uit het wrak waren gehaald zonder de verplichte melding te doen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), startte de Inspectie onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM) een strafrechtelijk onderzoek.
Tijdens een doorzoeking in juni 2025 namen boa’s van de Inspectie met ondersteuning van de politie op twee adressen op Texel 103 archeologische vondsten in beslag. Het ging onder meer om aardewerk, gebruiksvoorwerpen van metaal en been, touwresten en brokken zwavel uit de eerste helft van de achttiende eeuw. Alle vondsten zijn inmiddels overgedragen aan de provincie Noord-Holland, eigenaar van opgravingsvondsten uit dit deel van de Waddenzee.
Na verhoor van de verdachten maakten de boa’s proces-verbaal op wegens een vermoedelijke overtreding van het opgravingsverbod uit de Erfgoedwet. Het OM heeft de strafzaak tegen de duikers geseponeerd. Daarbij woog mee dat alle vondsten dankzij volledige medewerking van de verdachten zijn teruggebracht bij de rechtmatige eigenaar, dat de regelgeving sindsdien is gewijzigd en dat de overtreding meerdere jaren geleden plaatsvond.
Beeld: © Michael Pitts
Een duiker maakt aantekeningen bij een (ander) scheepswrak.
Archeologie onder water vraagt zorgvuldige omgang
De zaak toont het belang van de regels rond archeologie onder water. Archeologische vindplaatsen en vondsten zijn kwetsbaar. Het gaat niet alleen om de losse objecten, maar ook om de context waarin ze zich bevinden. Wanneer vondsten zonder documentatie worden weggehaald, gaat belangrijke informatie over het verleden onherroepelijk verloren.
Daarom geldt in Nederland een opgravingsverbod voor archeologische opgravingen, ook onder water. Het doelgericht zoeken naar en bergen van archeologische vondsten mag alleen onder strikte voorwaarden plaatsvinden. Professionele archeologen hebben hiervoor een certificaat nodig. Sinds 1 april 2024 bestaat daarnaast een regeling waarmee verenigingen van amateurarcheologen een ontheffing kunnen aanvragen voor beperkte archeologische handelingen onder water.
Aan zo’n ontheffing zijn voorwaarden verbonden. Zo moeten werkzaamheden vooraf worden beschreven in een projectplan, moeten vondsten worden gemeld en gedocumenteerd en moeten deze uiteindelijk worden overgedragen aan de eigenaar. Voor de Waddenzee is dat de betreffende provincie, voor de Noordzee is dat het Rijk.
De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed houdt toezicht op de naleving van de Erfgoedwet. Boa’s van de Inspectie kunnen onder leiding van het OM strafbare feiten opsporen. Daarbij werkt de Inspectie samen met onder meer de Kustwacht, Politie en Douane.
Op onze website staat meer informatie over de regels voor archeologische opgravingen bij scheepswrakken.