Internationale Dag van de Strijd tegen Illegale Handel in Cultuurgoederen

Diefstal, plundering en illegale uitvoer van cultuurgoederen vindt over de hele wereld plaats. Dit berooft landen en volkeren van hun cultuur, identiteit en geschiedenis.

Afbeelding van een icoon waarin een oude vaas (amfoor) achter een hand staat dat een stopteken geeft.
©Unesco

Vandaag is uitgeroepen tot de Internationale Dag van de Strijd tegen Illegale Handel in Cultuurgoederen. Op deze dag staat UNESCO stil bij de bescherming van cultuurgoederen. Onder andere  met een videoboodschap van Mr Hans Carel Wesseling, permanent vertegenwoordiger bij UNESCO in Parijs.

Het UNESCO-verdrag uit 1970 is een belangrijk instrument in deze strijd. Dit verdrag viert in 2020 en 2021 haar 50-jarig bestaan. In dit kader vinden er nationaal en internationaal verschillende activiteiten plaats. Ook staat het magazine van UNESCO in het teken van de viering van het verdrag.

Het UNESCO-verdrag 1970

Wereldwijd zijn op dit moment 140 landen aangesloten bij het UNESCO-verdrag 1970. In de beginperiode van het verdrag waren het vooral de bronlanden die zich aansloten. Dit zijn landen die rijk zijn aan cultureel erfgoed en waaruit veel van dit culturele erfgoed is verdwenen en nog steeds verdwijnen. Intussen zijn ook steeds meer marktlanden aangesloten. Nederland is sinds 2009 partij en heeft sindsdien verschillende maatregelen genomen ter bescherming van het nationale en internationale cultuurgoed.

Wereldkaart met daarin blauwgekleurd de landen die zijn aangesloten ( peiljaar 2020) bij het UNESCO verdrag 1970. Dit zijn de landen: Afghanistan,  Albania,  Algeria,  Angola,  Argentina,  Armenia,  Australia,  Austria,  Azerbaijan,  Bahamas,  Bahrain,  Bangladesh,  Barbados,  Belarus,  Belgium,  Belize,  Benin,  Bhutan,  Bolivia (Plurinational State of),  Bosnia and Herzegovina,  Botswana,  Brazil,  Bulgaria,  Burkina Faso,  Cambodia,  Cameroon,  Canada,  Central African Republic,  Chad,  Chile,  China,  Colombia,  Costa Rica,  Côte d'Ivoire,  Croatia,  Cuba,  Cyprus,  Czech Republic,  Democratic People's Republic of (North) Korea,  Democratic Republic of the Congo,  Denmark,  Djibouti,  Dominican Republic,  Ecuador,  Egypt,  El Salvador,  Equatorial Guinea,  Estonia,  Ethiopia,  Finland,  France,  Gabon,  Georgia,  Germany,  Ghana,  Greece,  Grenada,  Guatemala,  Guinea,  Haiti,  Honduras,  Hungary,  Iceland,  India,  Iran (Islamic Republic of),  Iraq,  Italy,  Japan,  Jordan,  Kazakhstan,  Kuwait,  Kyrgyzstan,  Lao People's Democratic Republic,  Latvia,  Lebanon,  Lesotho,  Libya,  Lithuania,  Luxembourg,  Madagascar,  Mali,  Mauritania,  Mauritius,  Mexico,  Monaco,  Mongolia,  Montenegro,  Morocco,  Myanmar,  Nepal,  Netherlands,  New Zealand,  Nicaragua,  Niger,  Nigeria,  North Macedonia,  Norway,  Oman,  Pakistan,  Palestine,  Panama,  Paraguay,  Peru,  Poland,  Portugal,  Qatar,  Republic of (South) Korea,  Republic of Moldova,  Romania,  Russian Federation,  Rwanda,  Saudi Arabia,  Senegal,  Serbia,  Seychelles,  Slovakia,  Slovenia,  South Africa,  Spain,  Sri Lanka,  Swaziland (Eswatini),  Sweden,  Switzerland,  Syrian Arab Republic,  Tajikistan,  Togo,  Tunisia,  Turkey,  Ukraine,  United Arab Emirates,  United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland,  United Republic of Tanzania,  United States of America,  Uruguay,  Uzbekistan,  Venezuela (Bolivarian Republic of),  Viet Nam,  Yemen,  Zambia en  Zimbabwe
Wereldkaart met daarin blauwgekleurd de landen die zijn aangesloten (peiljaar 2020) bij het UNESCO verdrag 1970.

De rol van de Inspectie bij het verdrag

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed heeft een belangrijke rol bij verzoeken van lidstaten voor de teruggave van beschermd erfgoed. Als de Inspectie vermoedt dat een cultuurgoed illegaal is ingevoerd, dan volgt zij een procedure om erachter te komen of dat echt zo is. Daarvoor worden regelmatig externe deskundigen ingeschakeld om de herkomst van een voorwerp te beoordelen. De Inspectie kan daarnaast onderzoek doen om het voorwerp op te sporen en de identiteit van de houder vast te stellen. Daarbij wordt nauw samengewerkt door de Inspectie, de douane, de politie, deskundigen en met internationale organisaties zoals UNESCO, Interpol, International Council of Museums en de World Customs Organisation. Indien wettelijk beschermd cultureel erfgoed onrechtmatig uit Nederland verdwijnt, kan ook Nederland een verzoek indienen bij de aangesloten landen om het voorwerp veilig te stellen en om teruggave te verzoeken.

Foto van de officiële overdracht van een terracotta beeldje uit de Ife-cultuur. Van links naar rechts zijn te zien de tijdelijk zaakgelastigde van Nigeria, de directeur van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed en de secretaris-generaal van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.Daarbij zijn de nigeriaanse en Nederlandse vlag , het overdrachtsdocument en het beeldje in beeld.
Beeld: Fotograaf: Skyed Studio

In de afgelopen jaren was de Inspectie betrokken bij verschillende teruggaves. Zo werd recentelijk een terracotta beeld uit de Ifé-cultuur teruggegeven aan Nigeria. De douane had het beeld onderschept en het is namens de Nederlandse overheid teruggeven aan Nigeria.