Invoer van cultuurgoederen uit het buitenland

De handel in cultuurgoederen heeft de afgelopen jaren een grote vlucht genomen. Er zijn daarom regels voor de aankoop van (kunst)voorwerpen in het buitenland. De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed heeft een brochure met regels over de invoer van cultuurgoederen.

Cultuurgoederen kopen in het buitenland en invoeren in de EU en Nederland

Bij aankoop van een voorwerp in het buitenland is het belangrijk na te gaan welke wettelijke regelgeving er in dat land bestaat op het gebied van (uitvoer van) cultuurgoederen. Veel cultuurgoederen mogen namelijk niet worden uitgevoerd zonder toestemming van de autoriteiten, omdat deze beschermd zijn. Ook kunnen voorwerpen worden aangeboden die naderhand gestolen of illegaal opgegraven blijken te zijn. In zo'n geval kan met de aankoop en uitvoer culturele en materiële schade worden aangericht aan het culturele erfgoed. Bovendien kunt u mogelijk – geheel onbewust – in problemen komen, want op illegale uitvoer van culturele voorwerpen kunnen straffen en boetes staan. Bij binnenkomst in Nederland kunnen de goederen bij controle bovendien in beslag worden genomen door de douane.

Wat u moet doen bij invoer van cultuurgoederen

Wanneer u een voorwerp wilt aanschaffen waarvan u kunt vermoeden dat het behoort tot het culturele erfgoed, moet u dus eerst nagaan of dit is toegestaan. Hanteer als vuistregel: wanneer een voorwerp ouder dan vijftig jaar is, dan bestaat er een kans dat het niet zomaar een land mag verlaten. Ga na of de verkoper als betrouwbaar bekendstaat. Maak foto’s van het voorwerp. Vraag schriftelijke gegevens, certificaten en andere verklaringen aan de verkoper en verifieer die. Raadpleeg bijvoorbeeld:

Voorbeeld: een stenen beeld uit Mexico

In een Mexicaanse winkel heeft u belangstelling voor een stenen beeld. De verkoper weet niet waar het vandaan komt en hoe oud het is. Het zou onverstandig zijn als u het beeld koopt en argeloos in uw koffer stopt. U weet immers niets van het voorwerp. Hoe oud zou het zijn? Waar komt het vandaan? Misschien uit Mexico, een UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) 1970-verdragsstaat. Misschien uit een ander land dat partij is bij het UNESCO-verdrag 1970. In deze gevallen geldt dat het beeld beschermd cultuurbezit kan zijn.

Beeld is Mexicaans cultuurbezit

Als uw aangekochte beeld beschermd Mexicaans cultuurbezit is, kunt u aan de Mexicaanse én aan de Nederlandse grens in de problemen komen, want zowel Nederland als Mexico is gebonden aan het UNESCO-verdrag 1970. In Nederland kan het beeld door de minister van OCW in bewaring worden genomen en met hulp van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed, politie en douane aan Mexico worden teruggegeven. Beschermd cultuurbezit uit deze staten mag niet, of alleen met officiële toestemming, het land van herkomst verlaten, bijvoorbeeld voor tentoonstellingen of restauraties.

Terugwerkende kracht

In Mexico geldt het UNESCO verdrag al heel lang, in Nederland pas sinds 1 juli 2009. De jongste datum telt, dus Mexico kan het beeld alleen terugvorderen uit Nederland als het na 1 juli 2009 is uitgevoerd. Informeer bij de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed wanneer het verdrag bij de staten waarmee u te maken heeft, in werking is getreden.

Uw betrouwbaarheid aantonen

Stel, uw beeld wordt aan de Nederlandse grens in beslag genomen. U beroept zich erop dat u het beeld te goeder trouw heeft gekocht en meegenomen, want u had geen idee dat het een beschermd cultuurgoed was. Maar voor goede trouw is meer nodig dan goedgelovigheid. U moet alles doen wat redelijkerwijs van u verwacht kan worden om te ontdekken of een voorwerp een beschermd cultuurgoed is. U moet ook kunnen aantonen dat u deze moeite heeft genomen. Blijkt het voorwerp dat u wilt invoeren tóch beschermd te zijn, dan kunt u een beroep doen op goede trouw. Het voorwerp bent u kwijt, maar u maakt aanspraak op een billijke vergoeding.

Red list

De “red list” van ICOM (The international Council of Museums) geeft een opsomming van voorwerpen (wereldwijd) die het meeste risico lopen om gestolen of illegaal verhandeld te worden. Het overzicht is niet volledig, maar geeft wel een goede indruk van de categorieën/voorwerpen.